ВИЧ-СПИДдин таркашынын коркунучу азыркы к‰ндј бардык мамлекеттерде курч боюнча турат жана Кы ргыз Республикасы да мындан тышкары эмес. Кыргызстанда эпидемиологиялык кырдаал кјп јлкј менен салыштырмалуу т‰з‰к, эпидемия эњ зор аралыкка жеткен жок, бирок азыркы к‰ндј бул оорунун таралыш кјйгјй‰ жарандык жана т‰рмµл‰к саламаттыкты сактоо, эларалык, јкмјтт‰к эмес жана башка коомдук уюмдарды толкундандырат.

Пенитенциардык тутумда алдын алуу иш чараларын ж‰рг‰з‰‰гј зор кјњ‰л бурулууда, себеби т‰рмјдјг‰ саламаттыкты сактоодо ВИЧ-инфекциянын 40% учуру  катталган. Биздин јлкјдј ВИЧ-СПИДдин таркалыш кјйгјй‰ бањгиликтин таркалыш кјйгјй‰ тыгыз байланышкан, себеби Республикада катталган 80%ке жакын ВИЧ-инфекциясына чалдыккандар (пенитенциардык тутумду кошкондо) бањги заттарын инъекциялык керектµµч‰лµр болуп саналышат. Азыркы учурда пенитенциардык мекемелерде 137 ВИЧ-инфекциясына чалдыккандар бар, бирок бул цифралар салыштырмалуу гана. Эларалык эксперттердин баасы боюнча биздин јлкјдј ВИЧ-инфекциясына чалдыккандардын чыныгы саны катталган официалдуу учурдан 10 эсе кјп. Ошого ылайык, баңги көзкарандылыгын дарылоо методикасын жайылтуу жана колдонуу, иштөөнүн түрүн өзгөртүү жана сунушталган тейлөөлөрдүн ассортиментин кеңейтүү зарылдыгы келип чыгууда. Кыргыз Республикасынын пенитенциардык тутумунда банги заттарына көзкаранды болгон адамдар менен жумуштун ар кандай методикасы ийгиликтүү азыр колдонулуп  жайылтылууда, жана ошондой эле азыркы замандын методикасы,  тактап айтканда баңгиге жана ичкиликке  көзкаранды адамдарды актоо программалары 12 Кадам – “Атлантис” Ошону менен бирге Кыргыз Республикасынын жазык-аткаруу тутумунда  маалымат-билим берүү  жана “Инъекция жолу менен бангилерди колдонуучулар Шприцтерди жана ийнелерди  алмаштыруу” программалары банги заттарын колодонууда Зыянды-Төмөндөтүү программасы жигердүү ишке ашырылууда.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылдын 10-мартында №149-токтому менен бекитилген 2010-жылга чейин Кыргыз Республикасынын пенитенциардык тутумун реформалоонун «ҮМҮТ» улуттук программасын, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2006-жылдын 6-июлундагы №498-токтому менен бекитилген 2006-2010-жылдарга Кыргыз Республикасындагы ВИЧ-СПИД эпидемиясынын жана анын социалдык- экономикалык залалдарынын алдын алуу боюнча мамлекеттик программасын, ошондой эле Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун сунуштарын колдоп(1998-ж.): «Алмашылма терапия, ичине кабыл алган, же дайыма ийне саюу менен кабыл алынган мыйзамсыз жолу менен келген баңгизаттардын ордуна мыйзам жолу менен келген баңгизаттарды колдонуу каражат катары, медициналык көзөмөлгө жата турган шарттары бар болсо,опиоидтерди колдонгондорго оңой жол берилиши керек». Мындай терапия бардык тараптан медициналык жана социалдык жардамды көрсөткөн алдынкы кызматтардан болушу керек, Кыргыз Республикасынын пенитенциардык тутумунда 2008-жылы СПИД, кургак учук жана безгек менен күрөшүү боюнча Глобалдык фонддун жардамы менен анын мекемелеринде ушул программаны киргизүү боюнча пилоттук долбоорун ишке ашыруу башталууда.

            Жарандык саламаттыкты сактоодо 2002-жылдан тартып метадон менен ордун басуу колдоо терапиясынын программасынын тажрыйбасынын ийгиликтіі жайылышынын жана јткјрілішінін кјѕілгј алып, метадон менен ордун басуу терапиясынын программасын жайылышынын  жана ийгиликтіі аткарылышынын жыйынтыгында жаза аткаруу тутумунда: камалгандардын арасында ВИЧ – инфекциясынын таралышынын азайышы жана ооруга чалдыккандыктын деѕгээлинин тјмјндјші, кјз каранды терапиянын жаѕы тірінін жайылышы, жана ошону менен бирге наркотикалык кјз каранды жактарга наркологиялык жардам алуу мімкінчілігінін жогорулашы, нарко кјз каранды жактар менен иштјј принциптерин жана тірлјрін јзгјртіі жана наркотиктерди инъекциялык керектјјчілјрдін арасында ВИЧ – инфекциясынын таралуу коркунучун анык тјмјндјтіі кітіліідј. Бул программанын тике катышуучуларына анын жыйынтыгы нарко кјз карандыларга наркотиксиз сійлјшіі ыгын тізіі, дозировканы азайтуу жана опиоидерди колдонууну токтотуу, «зыяндуу» кјз карандылыкты «конструктивдіігј» алмаштыруу, криминогендіі мінјзгј ээ кылык-жоруктуу шыктарды азайтуу, максаттуу топтун социалдык адаптациясын жакшыртуу, эмгекке жарамдуулукту калыбына келтиріі, тиешеліі жактарды коомго кайтып келіісі сыяктуу жакшы јзгјріілјрді алып келет.        

 Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинин демилгеси менен USAID тарабынан каржыланган «Потенциал» долбоорунун колдоосу боюнча 2008-жылдын 1-февралында «Золотой дракон» мейманканасында методон менен орун алмаштыруу терапиясынын методунун программасын Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинин жазык аткаруу тутумунун мекемелерине кирги牉 боюнча тегерек стол јткјр‰лд‰, анын чегинде долбоордун бет ачары болду. Долбоордун максаты: Кыргыз Республикасынын пенитенциардык тутумунда бањги заттарды инъекциялык жол менен колдонгондорго методон менен орун алмаштыруу терапиясынын методун колдонуу менен наркологиялык жардам бер‰‰. ЖАББнын мекемелеринде 2008-жылдын 1-январына карата 491 адам   наркологиялык учетто турат, анда сот тарабынан медициналык м‰нјздјг‰ чара дайындалган (90 адам алкоголго, 401 адам баңгизаттка кјз каранды). Акыркы жылдардагы Кыргыз Республикасынын Адилет министрлигинин ЖАТдагы  изилдјјн‰н жыйынтыгы боюнча пенитенциардык тутумунун мекемелеринде соттолгондордун жалпы санынын 35% бањги затын колдонушат, анын ичинен 50% бањги затын инъекциялык жолу менен колдонот. Долбоорду ишке ашыруу орду: ЖААБнын №47 мекемеси (Бишкек ш.), ТИ -1 (Бишкек ш.), ТИ-5 (Ош ш.).

Долбоордон к‰тј турган жыйынтыктар:

1.программанын катышуучуларынын тобокел䉉 ж‰р‰м-туруму азайтылат;

2.долбоор менен тартылган ЖААБ мекемелеринде криминогендик кырдаал жакшыртылат;

3.ВИЧ программасынын катышуучуларынын гепатит жана башка ооруларын жуктуруп алуу тобокелчилиги азайтылат;

      4.программанын катышуучуларынын соматикалык абалы жакшыртылат;

      5. программа менен 150-300 адамды тартууну пландайт.

            Тегерек столдо Адилет министри М.Т.Кайыпов, Саламаттыкты сактоо министри М.Мамбетов,  Адилет министринин орунбасары С.И.Зубов, Ички иштер министринин орунбасары Т.Субанов, ЖАББнын начальниги К.Чолушев, Республикалык наркология борборунун директору Р.Токубаев, ошондой эле пенитенциардык тутумда жана Республикада ВИЧ-СПИДдин таркашына байланыштуу кјйгјйлјрд‰ чеч‰‰ боюнча  Адилет министрлиги менен кызматташ болгон эларалык, јкмјтт‰к эмес жана башка коомдук уюмдардын јк‰лдјр‰ катышышты.